(11/01/2013)
1. Một hôm trên đường đi tập thể dục buổi sáng, tôi đã gặp một ngừới hành khất cao niên. Với cặp mắt đỏ hoe, nước mắt giàn giụa, đôi môi tái nhợt và áo quần tả tơi, ông lão chìa đôi bàn tay run run ra xin tôi giúp đỡ. Tôi lục hết túi quần đến túi áo mà không tìm ra được một đồng nào để giúp cho ông. Dù vậy ông lão ăn xin vẫn kiên nhẫn đứng đợi. Bấy giờ tôi không biết làm gì hơn là nắm lấy hai bàn tay run rẩy vì lạnh của ông và nói: “Xin ông thứ lỗi. Hôm nay cháu đi mà không mang tiền theo”.
Tôi thấy đôi môi của ông lão chợt nở ra một nụ cười tươi và ông nói với tôi rằng: “Cảm ơn cháu nhé! Hôm nay cháu đã cho ông một món quà quý giá nhất đó là thái độ lịch sự tế nhị của cháu mà từ trước đến nay ông chưa bao giờ gặp thấy”. Bấy giờ tôi chợt nhận ra: Chính tôi cũng vừa nhận được một món quà quý giá của ông lão cho tôi là lòng biết ơn”. (Viết theo chuyện của Tuốc-ghê-nhép).
2. Vậy thế nào là thái độ ứng xử lịch sự tế nhị?
- Lịch sự là những cử chỉ, hành vi giao tiếp ứng xử phù hợp với quy định của xã hội, truyền thống đạo đức dân tộc
- Tế nhị là sự khéo léo sử dụng những cử chỉ, ngôn ngữ trong giao tiếp ứng xử, biểu lộ là một con người có hiểu biết và có văn hóa
- Lịch sự tế nhị biểu lộ qua lời nói và hành vi ứng xử khi giao tiếp, biểu lộ sự hiểu biết các qui định phép tắc xã hội trong quan hệ giữa người với người, nói lên sự tôn trọng tha nhân
- Lịch sự tế nhị cho thấy rõ nét trình độ văn hóa, đạo đức của mỗi người.
Đức Giê-su là mẫu gương con người lịch sự tế nhị trong giao tiếp:
Tin mừng Mát-thêu đã thuật lại lời dạy của Đức Giê-su về việc phải sửa lỗi cho anh em có lỗi (x Mt 18,15-17), qua đó, chúng ta hiều được phải ứng xử thế nào mới là một người lịch sự tế nhị?
Người lịch sự tế nhị là người biết cảm thông với kẻ khác:
Đức Giê-suluôn cảm thông khi cư xử từ bi nhân hậu với mọi hạng người, nhất là những kẻ tội lỗi để giúp họ thành tâm sám hối.
Người cũng dạy các môn đệ phải biết tế nhị khi sửa lỗi cho anh em cách kín đáo thay vì công khai kết tội kẻ có lỗi. Lý do vì ai cũng có lòng tự trọng, nên cần cảm thông và tránh làm tổn thương danh dự của kẻ có tội trước mặt người chung quanh.
Người lịch sự tế nhị là người có lối ứng xử lịch sự và có văn hóa:
Cư xửlễ độ cho thấy một người có văn hóa trong giao tiếp xã hội. Một người biết đối xử nhã nhặn khéo léo với người khác sẽ gây được thiện cảm và sự nể phục của mọi người.
Người tế nhị là người khiêm tốn khi giúp đỡ tha nhân:
Những kẻ tự cao tự đại thường không ứng xử tế nhị đối với tha nhân. Nều xảy ra sự cố, họ thường đổ lỗi cho người khác. Còn người khiêm tốn sẽ chọn cách ứng xử tê nhị bằng thái độ khiêm tốn tự nhận lỗi. Người xưa cũng dạy lối ứng xử khôn ngoan là: “Tiên trách kỷ, hậu trách nhân”: Hãy tự trách mình trước khi trách người. Khi giúp đỡ ai điều gì, người kiêu ngạo thường hay kể công, khoe khoang thành tích có khi được cường điệu hóa và tỏ ra khinh thường người khác, đang khi người lịch sự tế nhị thường âm thầm kín đáo và không muốn cho ai biết
3. Chúng ta phải làm gì để trở nên một người lịch sự tế nhị về lời nói, cử chỉ và hành động?
LỜI NÓI LỊCH SỰ TẾ NHỊ:
Người lịch sự sẽ không nói tục tĩu, không nói quá to giữa chỗ đông người, biết chào hỏi người khác, biết nói lời cám ơn hay xin lỗi, biết khen ngợi người khác, biết tự nhận lỗi về phía mình. Cần suy nghĩ kỹ trước khi nói, nhưng tránh nói ra tất cả những điều mình nghĩ; “Lời nói không mất tiền mua. Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau” Đứng trước một sự việc có nhiều cách nói. Nói sao cho nhẹ nhàng đúng mực, chính xác. Nếu nói sự thật mà thiếu tế nhị thì cũng dễ dàng bị người khác phủ nhận. Dĩ nhiên đôi khi cũng phải nói thẳng nói thật như Chúa Giê-su đã từng làm đối với bọn đầu mục Do Thái bởi lòng chai dạ đá (Mc 15, 7; 23, 13-29). Sự tế nhị đòi ta phải luôn biết ăn nói cách tế nhị và khiêm tốn trước mặt mọi người, “Cần coi người khác trọng hơn mình” (Rm 12, 10). Nên nhớ: Người ta chỉ tiếp thu lời chúng ta nói nếu họ chấp nhận chính con người của chúng ta.
CỬ CHỈ LỊCH SỰ TẾ NHỊ:
Thái độ của mỗi người cũng là một cách nói, có khi còn mạnh mẽ và giá trị hơn cả lời nói nữa. Người khác dễ dàng nhận ra ý nghĩa của thái độ hơn những gì chúng ta nói. Qua thái độ tế nhị, người đối diện sẽ hiểu vấn đề cách sâu sắc hơn, sẽ cảm thấy mình được tôn trọng, được yêu thương hơn. Chúng ta hãy học nơi Đức Giê-su về thái độ khôn ngoan tế nhị khi tiếp xúc với tha nhân. Chẳng hạn: Thái độ tế nhị khi tiếp xúc với người phụ nữ ngoại tình (x Ga 8,2-11), Người tránh nhìn trực diện vào mặt người có tội, và giữ sự im lặng trước thái độ hung hăng đòi kết án của đám đông. Cuối cùng Người đã làm cho họ tự thấy xấu hổ và từ từ lảng tránh đi hết.
HÀNH ĐỘNG LỊCH SỰ TẾ NHỊ:
Người lịch sự tế nhị sẽ không tò mò tọc mạch vào đời tư của người khác, không cười nhạo chế giễu tha nhân về một cái tật nào đó của họ, không tự tiện lục túi xách, đọc trộm nhật ký và lưu bút hay thư riêng, tin nhắn điện thoại, nghe lén người khác nói chuyện v.v...
Sự ham hố công danh lợi lộc khiến người ta hành động bất chấp, chẳng còn gì là tế nhị như: Giúp đỡ cho người này mà lại nói ra cho người khác biết (Mt 6, 3) ; Làm việc tốt nhưng lại muốn cho người khác biết để khen lòng đạo đức (x Mt 6, 2-6) hoặc về sự tài khéo của mình (Lc 18, 9)... Tất cả những hành vi nói trên đều thiếu lịch sự tế nhị.
Lm. Đan Vinh
(Nguồn: www.hiephoithanhmau.com)
